Endometriozis

2018-12-04

Kısırlık Tedavileri – Endometriozis Endometriyum Endometriyum, kadın üreme sisteminin önemli bir bileşeni olan rahmin iç tabakasıdır. Adet döngüsü boyunca hormonal dalgalanmalara yanıt olarak döngüsel değişiklikler geçirerek…

Kısırlık Tedavileri – Endometriozis

Endometriyum

Endometriyum, kadın üreme sisteminin önemli bir bileşeni olan rahmin iç tabakasıdır. Adet döngüsü boyunca hormonal dalgalanmalara yanıt olarak döngüsel değişiklikler geçiren endometriyum kalınlaşır ve daha damarlı hâle gelerek döllenmiş yumurtanın olası implantasyonu için uygun bir ortam hazırlar. Döllenme gerçekleşmezse endometriyal tabaka adet sırasında dökülür. Östrojen ve progesteron gibi hormonlar tarafından düzenlenen endometriyumun dinamik yapısı, embriyonik gelişimi desteklemedeki ve üreme sağlığını korumadaki temel rolünü yansıtır.

Endometriozis Nedir?

Endometriyal doku pelvisteki organlara veya peritona tutunabilir. Vücudun diğer bölgelerinde de bulunabilir. Ancak bu durum çok nadirdir. Yumurtalıklarda büyüyen endometriyal doku, kist oluşmasına neden olabilir; bu kist endometrioma olarak da bilinir. Rahim dışındaki endometriyal doku, hormonlardaki değişikliklere yanıt verir. Ayrıca adet döngüsü sırasında rahim iç tabakası gibi parçalanır ve kanar. Bu kanama, özellikle adet döneminizden önce ve adet döneminiz sırasında ağrıya neden olabilir. Bu dokunun her ay parçalanması ve kanaması, adezyon adı verilen nedbe dokusuna da yol açabilir. Bazen adezyonlar organları birbirine bağlar. Adezyonlar da ağrıya neden olabilir. Endometrioz belirtileri zaman içinde sıklıkla kötüleşir. Birçok durumda tedavi, durumun kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Kimler Risk Altında?

Endometriozis, üreme yılları boyunca her yaştan kadını etkileyebilir; genellikle ergenlikte başlar ve menopoza kadar devam eder. Ancak bazı faktörler endometriozis gelişme riskini artırabilir:
  1. Aile Öyküsü: Bir kadının endometriozisi olan yakın bir akrabası (annesi, kız kardeşi veya kızı) varsa, bu durumu geliştirme riski daha yüksek olabilir.
  2. Adet Öyküsü: Kısa adet döngüleri (27 günden az) veya uzun süren adet kanaması (yedi günden fazla), artmış endometriozis riskiyle ilişkili olabilir.
  3. Adet Akışının Engellenmesi: Tıkanıklık veya adet sıvısının geriye doğru akışı gibi adet kanının normal akışını engelleyen her şey, endometrioz olasılığını artırabilir.
  4. Doğumun Gecikmesi veya Hiç Çocuk Sahibi Olmama: Doğumu erteleyen veya çocuğu olmayan kadınlarda endometriozis gelişme riski daha yüksek olabilir.
  5. Üreme Yollarındaki Anormallikler: Adet akışının normal geçişini veya rahmin kasılarak adet dokusunu dışarı atma yeteneğini etkileyen yapısal sorunlar endometriozise katkıda bulunabilir.
  6. Otoimmün Hastalıklar: Bazı otoimmün durumlar, artmış endometrioz riskiyle ilişkilendirilmiştir.
Bu faktörlerin riski artırabileceğini, ancak endometriozis gelişeceğini garanti etmediğini ve durumun bu faktörler olmadan da ortaya çıkabileceğini belirtmek önemlidir. Buna karşılık, birden fazla risk faktörü bulunan bazı kadınlarda hiçbir zaman endometriozis gelişmeyebilir. Endometriozisin kesin nedeni belirsizliğini korumaktadır ve kökenlerini ve katkıda bulunan faktörleri tam olarak anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Bir kişi pelvik ağrı veya doğurganlık sorunları gibi belirtiler nedeniyle endometriozisi olduğundan şüpheleniyorsa, doğru tanı ve uygun tedavi için bir sağlık uzmanına başvurması zorunludur.

Belirtiler

Endometriozis belirtileri kişiler arasında büyük ölçüde değişebilir ve bu duruma sahip bazı kadınlarda hafif belirtiler görülebilir veya hiç belirti görülmeyebilir. Endometriozisin yaygın belirti ve bulguları şunlardır:
  1. Pelvik Ağrı: Bu, endometriozisin tipik bir belirtisidir. Ağrı değişkenlik gösterebilir ve şunları içerebilir:
    • Zamanla kötüleşebilen ağrılı adet krampları.
    • Adet dönemi dışında kronik pelvik ağrı.
    • Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı.
  2. Adet Düzensizlikleri: Endometriozisi olan kadınlarda adet döngülerinde aşağıdakiler de dahil olmak üzere değişiklikler görülebilir:
    • Yoğun adet kanaması.
    • Düzensiz adet dönemleri.
    • Ağrılı adet dönemleri (dismenore).
  3. Ağrılı Dışkılama veya İdrar Yapma: Endometriozis, özellikle adet sırasında dışkılama veya idrar yapma sırasında ağrıya neden olabilir.
  4. Ağrılı Yumurtlama: Endometriozisi olan bazı kadınlarda yumurtlama sırasında ağrı görülebilir.
  5. Ağrılı Pelvik Muayeneler: Endometriozisi olan kadınlarda pelvik muayeneler veya cinsel ilişki ağrılı olabilir.
  6. Kısırlık: Endometriozis bazen doğurganlık sorunlarıyla ilişkilidir. Bu durum, üreme organlarının normal işleyişini engelleyebilecek yapışıklıkların ve yara dokusunun oluşmasına yol açabilir.
Belirtilerin şiddetinin endometriozisin kapsamı veya evresiyle mutlaka örtüşmediğini belirtmek önemlidir. Hafif vakaları olan bazı kadınlarda önemli ölçüde ağrı görülebilirken, şiddetli endometriozisi olan diğerlerinde rahatsızlık çok az olabilir.

Tanı

Endometriozis tanısı genellikle tıbbi öykü, fiziksel muayeneler ve bazen görüntüleme çalışmaları veya cerrahi işlemlerin bir kombinasyonunu içerir. Tanı sürecine genel bir bakış aşağıda verilmiştir:
  1. Tıbbi Öykü ve Belirti Değerlendirmesi: Sağlık uzmanı, belirtilerin niteliği, süresi ve şiddeti hakkındaki bilgiler de dahil olmak üzere ayrıntılı bir tıbbi öykü toplayarak başlayacaktır. Yaygın belirtiler arasında pelvik ağrı, ağrılı adet görme ve olası doğurganlık sorunları bulunur.
  2. Pelvik Muayene: Pelvik bölgede herhangi bir anormallik, hassasiyet veya kitle olup olmadığını kontrol etmek için pelvik muayene yapılabilir. Ancak endometriozisin yalnızca pelvik muayene yoluyla kesin olarak teşhis edilemeyeceğini belirtmek önemlidir.
  3. Görüntüleme Çalışmaları: Ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) gibi görüntüleme çalışmaları pelvis organlarının görüntülenmesine ve anormalliklerin saptanmasına yardımcı olabilir; ancak endometrioz tanısı koymak için kesin sonuç vermez. Bununla birlikte bu testler, diğer durumları dışlamak veya endometriozla ilişkili kistleri (endometriomaları) belirlemek için kullanılabilir.
  4. Laparoskopi: Endometriozis tanısı koymanın en kesin yöntemi, laparoskopi adı verilen cerrahi bir işlemdir. Laparoskopi sırasında kamera içeren ince, ışıklı bir tüp (laparoskop), karındaki küçük kesilerden yerleştirilir. Bu, sağlık uzmanının rahim dışındaki endometriyal dokuyu doğrudan görmesine ve varlığını doğrulamasına olanak tanır. Endometriozis belirlenirse cerrah, anormal dokuyu çıkarma veya tedavi etme gibi terapötik işlemler de gerçekleştirebilir.
  5. Biyopsi: Bazı durumlarda, endometriyal dokunun varlığını doğrulamak ve diğer durumları dışlamak amacıyla laparoskopi sırasında biyopsi alınabilir.
Laparoskopinin genellikle endometriozis şüphesinin güçlü olduğu veya konservatif tedavilerin rahatlama sağlamadığı durumlara saklandığını vurgulamak önemlidir. Laparoskopi yapılmasına ilişkin karar genellikle sağlık uzmanı ve hasta arasında ortaklaşa verilir. Bir kadın belirtilere dayanarak endometriozisi olduğundan şüpheleniyorsa bir sağlık uzmanına danışmalıdır. Erken tanı ve müdahale, belirtilerin yönetilmesine ve endometriozisle ilişkili doğurganlık endişelerinin ele alınmasına potansiyel olarak yardımcı olabilir.

Tedavi

Endometriozis tedavisi belirtileri yönetmeyi, ağrıyı hafifletmeyi ve genel yaşam kalitesini iyileştirmeyi amaçlar. Belirli tedavi yaklaşımı; belirtilerin şiddeti, doğurganlık isteği ve kişinin genel sağlık durumu gibi faktörlere bağlıdır. Endometriozis için tedavi seçenekleri şunlardır:
  1. Ağrı Kesici İlaçlar: Steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ'ler) gibi reçetesiz ağrı kesiciler, endometriozisle ilişkili ağrıyı yönetmeye yardımcı olabilir. Daha şiddetli durumlarda reçeteli ağrı ilaçları önerilebilir.
  2. Hormonal Tedaviler: Hormonal tedaviler, endometriyal dokunun büyümesini ve aktivitesini azaltmak amacıyla adet döngüsünü baskılamayı veya düzenlemeyi hedefler. Yaygın hormonal tedaviler şunları içerir:
    • Doğum Kontrol Hapları: Oral kontraseptifler adet döngüsünü düzenlemeye ve belirtilerin şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir.
    • Progestin Tedavisi: Hap, enjeksiyon veya rahim içi araçlar (RİA) gibi çeşitli formlardaki progestin, endometriyal dokunun büyümesini kontrol etmeye yardımcı olabilir.
    • Gonadotropin Salgılatıcı Hormon (GnRH) Agonistleri ve Antagonistleri: Bu ilaçlar geçici olarak menopoz durumunu başlatır; östrojen üretimini baskılar ve endometriyal dokunun büyümesini yavaşlatır. Genellikle kısa süreli semptom rahatlaması için kullanılırlar.
  3. Cerrahi: Belirtilerin şiddetli olduğu veya doğurganlığın endişe konusu olduğu durumlarda cerrahi müdahale önerilebilir. Endometriozis için en yaygın cerrahi işlem, cerrahın endometriyal dokuyu çıkarabildiği veya ablasyonla yok edebildiği laparoskopidir. Daha yaygın durumlarda laparotomi adı verilen daha invaziv bir işlem gerekli olabilir.
  4. Histerektomi: Diğer tedavilerin etkili olmadığı ve hastanın gelecekte gebelik istemediği ağır vakalarda histerektomi (rahmin alınması) düşünülebilir. Endometrioz yumurtalıkları önemli ölçüde etkilemişse, buna genellikle yumurtalıkların alınması (ooforektomi) eşlik eder.
  5. Tamamlayıcı Tedaviler: Bazı kişiler akupunktur, fizik tedavi, beslenme değişiklikleri ve stres yönetimi teknikleri gibi tamamlayıcı yaklaşımlar yoluyla belirtilerinde rahatlama bulur. Bu yöntemler kesin iyileşme sağlamayabilir, ancak kapsamlı bir tedavi planının parçası olarak kullanılabilir.
Endometriozisi olan kişilerin kişiselleştirilmiş bir tedavi planı geliştirmek için sağlık uzmanlarıyla yakın iş birliği içinde çalışması önemlidir. Tedavi seçimi; belirtilerin şiddeti, kişinin üreme hedefleri ve genel sağlık durumu gibi faktörlere bağlıdır. Seçilen tedavinin etkinliğini izlemek ve gerektiğinde ayarlamalar yapmak için genellikle düzenli takip ziyaretleri önerilir.